Πρόσωπα που συνδέθηκαν με τη Βουλισμένη
Η ιστορία ενός χωριού δεν γράφεται μόνο από γεγονότα, απογραφές και χρονολογίες. Γράφεται και από ανθρώπους. Από πρόσωπα που γεννήθηκαν στον τόπο, από ανθρώπους που έφυγαν και διακρίθηκαν, από εκείνους που υπηρέτησαν την Εκκλησία, τα γράμματα, τη μνήμη και την κοινότητα.
Η Βουλισμένη έχει να παρουσιάσει μορφές που ξεπερνούν τα όρια ενός μικρού χωριού, αλλά και ανθρώπους που με πιο αθόρυβο τρόπο βοήθησαν να σωθούν μνήμες, μαρτυρίες, έγγραφα, φωτογραφίες και παραδόσεις.
Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Ψαλιδάκης
Ο Ευγένιος Ψαλιδάκης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες που συνδέονται με τη Βουλισμένη. Γεννήθηκε στο χωριό στις 11 Σεπτεμβρίου 1912. Γονείς του ήταν ο Εμμανουήλ Ψαλιδάκης και η Μαρία Ανδρουλάκη.
Το 1930 στάλθηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης από τον Μητροπολίτη Κρήτης Τίτο Ζωγραφίδη. Αποφοίτησε το 1935 και την ίδια χρονιά εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας Χάλκης. Στη συνέχεια χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος, ακολουθώντας πορεία αφιερωμένη στην Εκκλησία και την κοινωνική προσφορά.
Το 1946 χειροτονήθηκε Επίσκοπος Αρκαδίας και το 1950 εξελέγη Μητροπολίτης Κρήτης σε ηλικία 38 ετών. Με την ανύψωση της Μητρόπολης Κρήτης σε Αρχιεπισκοπή, το 1967, έγινε ο πρώτος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης.
Η μνήμη του στη Βουλισμένη δεν συνδέεται μόνο με τους τίτλους και την εκκλησιαστική του πορεία. Συνδέεται και με την κοινωνική του ευαισθησία. Η αφήγηση για τη ζωή του τον παρουσιάζει ως άνθρωπο που μοίραζε τον μισθό του σε φτωχούς, ορφανά και ιδρύματα, ενώ διέθεσε ακόμη και έσοδα από την πατρική του περιουσία για να βοηθήσει ανθρώπους που είχαν ανάγκη.
Στη δυτική πλευρά του ενοριακού ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος βρίσκεται η προτομή του, θυμίζοντας τη σύνδεση του χωριού με μια μορφή μεγάλης σημασίας για την Εκκλησία της Κρήτης.
Πέτρος Φυλάργης και Πάπας Αλέξανδρος Ε΄
Μία από τις πιο ξεχωριστές ιστορικές συνδέσεις της περιοχής είναι ο Πέτρος Φυλάργης, γνωστός και ως Πιέτρο, ο μετέπειτα Πάπας Αλέξανδρος Ε΄. Η τοπική αφήγηση τον συνδέει με τις Καρές, τον παλιό οικισμό που σχετίζεται με τη Βουλισμένη και την ευρύτερη περιοχή του Μεραμπέλου.
Σύμφωνα με την αφήγηση, ο Πέτρος Φυλάργης γεννήθηκε το 1339. Μετά την καταστροφή ή ερήμωση των Καρών, οι γονείς του χάθηκαν και το ορφανό παιδί τέθηκε υπό την προστασία των Φραγκισκανών μοναχών. Εκείνοι διέκριναν την ευφυΐα του και την επιθυμία του να γίνει μοναχός, προσφέροντάς του μόρφωση.
Η πορεία του τον οδήγησε από την Κρήτη στη Βενετία και στα μεγάλα πανεπιστημιακά και εκκλησιαστικά κέντρα της Ευρώπης. Σπούδασε, δίδαξε, ανέλαβε εκκλησιαστικά αξιώματα και τελικά ανακηρύχθηκε Πάπας το 1409, με το όνομα Αλέξανδρος Ε΄.
Η μορφή του δίνει στη Βουλισμένη και στην περιοχή των Καρών μια διάσταση που ξεπερνά την τοπική ιστορία. Δείχνει πώς ένας μικρός τόπος της Κρήτης μπορεί να συνδέεται με ευρύτερες ιστορικές διαδρομές της μεσαιωνικής Ευρώπης.
Μανόλης Πιτυκάκης
Ο Μανόλης Πιτυκάκης, λαογράφος και γλωσσολόγος, ανήκει στους ανθρώπους που ανέδειξε η Βουλισμένη στον χώρο των γραμμάτων και της έρευνας. Η παρουσία του δείχνει ότι το χωριό δεν έδωσε μόνο εκκλησιαστικές μορφές, αλλά και ανθρώπους που εργάστηκαν για τη γλώσσα, την παράδοση και τη γνώση.
Η αναφορά του στο βιβλίο για τη Βουλισμένη ως ξεχωριστού εργάτη του πνεύματος βοηθά να φανεί μια άλλη πλευρά του χωριού: η σχέση του με τη λαογραφία, την προφορική μνήμη, τη μελέτη της γλώσσας και τη διατήρηση στοιχείων που διαφορετικά θα μπορούσαν να χαθούν.
Μανόλης Αντ. Παπαδογιάννης
Ο Μανόλης Αντ. Παπαδογιάννης είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Η Βουλισμένη του Μεραμπέλου της Κρήτης μέσα στο χώρο και το χρόνο, που εκδόθηκε το 1992 από τον Επιμορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Βουλισμένης.
Η εργασία του δεν είναι απλώς μια συλλογή πληροφοριών. Ο ίδιος περιγράφει την προσπάθεια να συγκεντρώσει στοιχεία από παλιά έγγραφα, βιβλία, αρχεία, μνημεία και προφορικές μαρτυρίες. Με αυτόν τον τρόπο το βιβλίο έγινε βασικό σημείο αναφοράς για την ιστορία, τις εκκλησίες, τα τοπωνύμια, την κοινωνική ζωή και τις παραδόσεις της Βουλισμένης.
Χάρη σε αυτή την εργασία, μεγάλο μέρος της μνήμης του χωριού οργανώθηκε, καταγράφηκε και παραδόθηκε στις επόμενες γενιές. Για τη σημερινή ψηφιακή παρουσία της Βουλισμένης, το βιβλίο αποτελεί πολύτιμη βάση.
Οι άνθρωποι πίσω από τη μνήμη του χωριού
Καμία τέτοια καταγραφή δεν γίνεται από έναν άνθρωπο μόνο. Στον πρόλογο του βιβλίου αναφέρονται πρόσωπα που συνέβαλαν καθοριστικά στη συγκέντρωση, επεξεργασία και παρουσίαση του υλικού.
Ξεχωρίζει η συμβολή της Δάφνης Ιωάν. Χρονάκη, το γένος Γιούργου, η οποία βοήθησε με στοιχεία που εντοπίστηκαν μέσα από έρευνα στα Κρατικά Αρχεία της Βενετίας. Αναφέρονται επίσης η Μαρία Εμμ. Πιτυκάκη και η Σοφία Αντ. Παπαδογιάννη, που συνέβαλαν με πρωτογενείς πληροφορίες, καθώς και άνθρωποι που βοήθησαν με φωτογραφικό, εικαστικό ή άλλο υλικό.
Η έκδοση του βιβλίου συνδέεται επίσης με την πρωτοβουλία του Επιμορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Βουλισμένης και με τη στήριξη ανθρώπων της κοινότητας. Αυτό δείχνει ότι η ιστορία του χωριού δεν είναι υπόθεση μόνο των ειδικών, αλλά κοινή προσπάθεια ανθρώπων που θέλησαν να μη χαθεί η μνήμη του τόπου.
Πρόσωπα, τόπος και συνέχεια
Οι προσωπικότητες της Βουλισμένης δεν παρουσιάζονται εδώ για να αποκοπούν από το χωριό, αλλά για να φωτίσουν τη σχέση τους με αυτό. Ο Ευγένιος Ψαλιδάκης, ο Πέτρος Φυλάργης, ο Μανόλης Πιτυκάκης, ο Μανόλης Παπαδογιάννης και όσοι εργάστηκαν για τη διάσωση της τοπικής μνήμης δείχνουν ότι ένας μικρός τόπος μπορεί να έχει βαθύ ιστορικό και πνευματικό αποτύπωμα.
Μέσα από αυτά τα πρόσωπα, η Βουλισμένη συνδέεται με την Εκκλησία της Κρήτης, τη μεσαιωνική Ευρώπη, τη λαογραφία, τη γλώσσα, την ιστορική έρευνα και την κοινωνική συνέχεια του χωριού.